Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy - projekt zmian

Na początku września 2025 r. został opublikowany projekt ustawy zwiększający uprawnienia PIP w zakresie możliwości stwierdzenia istnienia stosunku pracy. Teraz opublikowane zostało zmienione brzmienie projektu ustawy, po przeprowadzonych konsultacjach społecznych.

Poniżej przedstawiamy podsumowanie najważniejszych zmian:

Zakres uprawnień PIP:

Poprzednio: PIP mogła stwierdzić istnienie stosunku pracy, w sytuacji kiedy zawarto umowę cywilnoprawną

Teraz: Rozszerzono uprawnienie PIP – PIP może stwierdzić istnienie stosunku pracy, w sytuacji kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem.

Co to oznacza dla pracodawcy? Doszło do istotnego rozszerzenia kompetencji PIP, umożliwiając wydanie decyzji w zakresie istnienia stosunku pracy wobec każdego faktycznego świadczenia pracy, nawet gdy brak jest jakiejkolwiek umowy pomiędzy stronami. PIP będzie mogło stwierdzić istnienie stosunku pracy nawet w przypadku nieformalnej relacji stron np. w odniesieniu do członków rodziny lub freelancerów. 

Skutki decyzji wydanej przez PIP:

Poprzednio: Decyzja PIP podlega natychmiastowemu wykonaniu, ale skutki w zakresie obowiązków podatkowych lub ZUS są wstrzymane do czasu prawomocnego orzeczenia sądu (jeżeli pracodawca odwołał się od decyzji)

Teraz: Decyzja PIP wywołuje natychmiast skutki prawne (również w zakresie obowiązków podatkowych lub ZUS) z chwilą jej doręczenia pracodawcy. Zawieszenie skutków prawnych dotyczy wyłącznie okresu sprzed doręczenia pracodawcy decyzji ZUS

Co to oznacza dla pracodawcy? Decyzja PIP rodzi natychmiast obowiązki w obszarze prawa podatkowego lub ZUS bez możliwości ich wstrzymania. Dla pracodawcy powoduje to poważne konsekwencje finansowe jeszcze przed prawomocnym orzeczeniem sądu. Stawia to pracodawcę na z góry przegranej pozycji – jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy, pracodawca może utracić płynność finansową. 

Postępowanie odwoławcze

Poprzednio: Procedura z ograniczonymi skutkami do czasu prawomocnego wyroku

Teraz: Wprowadzono postanowienie, zgodnie z którym pomimo że sąd prawomocnie uchyli decyzję Głównego Inspektora Pracy (GIP), to uznaje się, że stwierdzony w decyzji stosunek pracy trwał od dnia doręczenia pracodawcy decyzji Okręgowego Inspektora Pracy do dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu albo do rozwiązania stosunku pracy, jeżeli rozwiązanie to nastąpiło przed wydaniem prawomocnego orzeczenia

Co to oznacza dla pracodawcy? Pomimo że sąd prawomocnie uchyla decyzję Głównego Inspektora Pracy, a więc ostatecznie dochodzi do uznania, że nie było podstaw do stwierdzenia istnienia stosunku pracy, to ustawodawca nakazuje fikcyjnie uznać, że ten stosunek pracy jednak trwał w przeszłości od dnia doręczenia pierwszej decyzji (wydanej przez Okręgowego Inspektora Pracy) aż do momentu uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Rodzi to poważne konsekwencje prawno-podatkowe dla pracodawcy (w szczególności w obszarze obowiązków podatkowych i składkowych, a także uprawnień i roszczeń pracowniczych). W polskim prawie co do zasady uchylenie decyzji oznacza przywrócenie stanu sprzed jej wydania (tak jakby tej decyzji nigdy nie było) – wprowadzony przepis wyłącza tę zasadę. Ustawodawca uzasadnił wprowadzoną zmianę, ochroną pracownika przed negatywnymi skutkami sporów pomiędzy PIP a pracodawcą. W praktyce jednak, dla pracodawcy będzie to oznaczało dokonanie m.in. korekty w obszarze podatków i ZUS, a także zmierzenie się z roszczeniami pracowniczymi pracownika, który przecież nigdy tym pracownikiem nie był. Nawet po wygraniu sprawy sądowej, pracodawca będzie ponosił skutki finansowe okresu pomiędzy wydaniem decyzji a prawomocnym wyrokiem.

Zawieszenie biegu terminów przedawnienia

Poprzednio: brak

Teraz: wprowadzono zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności wobec ZUS oraz należności podatkowych

Co to oznacza dla pracodawcy? Wprowadzone przepisy wydłużają okres potencjalnych zobowiązań pracodawcy wobec organów skarbowych i ZUS. W praktyce oznacza to, że pracodawca może być zobowiązany do uiszczenia zaległych składek lub podatków za okres wieloletni po wydaniu decyzji przez PIP, bez możliwości przedawnienia tych zobowiązań.

 

Autorką artykułu jest Patrycja Sypień, aplikantka adwokacka z Kancelaria Stanek.